آیا وازکتومی قابل برگشت است؟ + شرایط و مراحل عمل برگشت وازکتومی

بعضی از آقایانی که عمل وازکتومی یا بستن لوله مردان را انجام داده‌اند، به دنبال راهی برای بازگشت هستند؛ اما آیا وازکتومی قابل بازگشت است؟ وازکتومی جزو عمل‌های جراحی دائمی برای جلوگیری از باروری است که با بستن لوله‌ای انجام می‌شود که مسئول انتقال اسپرم است. بازگشت از وازکتومی به معنای باز کردن همان لوله‌ای است که در طی عمل جراحی بسته شده بود و این عمل امکان پذیر می‌باشد. با این حال، عمل برگشت وازکتومی یک عمل با موفقیت 100 درصدی نیست، ولی می‌توان آن را برای آقایانی که به هر دلیلی از انجام این عمل و ناباروری منصرف شده‌اند، انجام داد.

آیا وازکتومی قابل برگشت است؟

وازکتومی روشی مطمئن برای عقیم سازی و بستن لوله مردان به صورت دائمی است. با این حال بعضی از افراد به علت ازدواج مجدد، تغییر در سبک زندگی و یا انتظارات جدید همسر نیاز به بازگشت از وازکتومی دارند. امکان برگشت از وازکتومی وجود دارد؛ اما باید بدانید که احتمال موفقیت آن 100 درصد نیست. در عمل برگشت وازکتومی لوله‌هایی که اسپرم را منتقل می‌کنند و در جریان جراحی قبلی قطع و مسدود شده بودند، مجددا به یکدیگر متصل می‌شوند تا امکان خروج اسپرم و باروری مجدد فراهم شود.

وازکتومی بعد از چند سال قابل برگشت است؟

هیچ محدودیت زمانی مطلقی برای بازگشت از وازکتومی وجود ندارد که بگوییم پس از گذشت آن، جراحی غیرممکن می‌شود. با این حال فاصله زمانی میان انجام وازکتومی تا جراحی بازگشت از آن، مهم‌ترین عامل تعیین کننده در درصد موفقیت می‌باشد.

• کمتر از ۳ تا ۵ سال: بالاترین میزان موفقیت در باز شدن لوله‌ها (تا ۹۵٪) و نرخ بارداری بالا در این فاصله زمانی است. در واقع اگر 3 تا 5 سال از زمان وازکتومی گذشته باشد، می‌توانید برای برگشت موفقیت آمیز اقدام کنید.
• بین ۵ تا ۱۵ سال: درصد موفقیت باز ماندن مجرا و باروری همچنان بالاست، اما نیاز به تکنیک‌های پیچیده‌تر جراحی ممکن است افزایش یابد.
• بیش از ۱۵ سال: اگرچه عمل برگشت وازکتومی امکان‌ پذیر است، اما شانس بازگشت اسپرم به مایع منی و وقوع بارداری کاهش می‌یابد. این عمل باید با دقت و حساسیت بالایی انجام شود.
• بیش از 30 سال: بسیاری از افراد می‌پرسند که آیا بازگشت وازکتومی بعد از 30 سال امکان پذیر است؟ باید بگوییم که احتمال آن صفر نیست؛ اما نیاز به جراحی دقیق و کاملا حرفه‌ای دارد.

چرا بازگشت از وازکتومی بعد از چندین سال سخت می‌شود؟

میزان موفقیت عمل برگشت وازکتومی با سال انجام آن رابطه عکس دارد. علت افت این موفقیت با گذشت زمان، ایجاد انسداد ثانویه در مجاری اپیدیدیم به علت افزایش فشار ناشی از تجمع اسپرم‌ها در سال‌های مختلف است. به همین خاطر، عمل بازگشت از وازکتومی در اثر افزایش سن شانس موفقیت کمتری دارد.

عمل برگشت وازکتومی چگونه است؟

عمل برگشت وازکتومی یک جراحی ظریف میکروسکوپی است که به صورت سرپایی و طی 2 تا 4 ساعت بی حسی موضعی و بیهوشی انجام می‌شود. در طی این جراحی، جراح میکروسکوپ‌های پیشرفته‌ای را با بزرگنمایی تا 40 برابر استفاده می‌کند تا امکان ایجاد برش کوچک روی اسکروتوم فراهم شود. در نهایت دو انتهای قطع شده لوله دفران شناسایی شده و با بررسی مایع درون لوله، روش اتصال مناسب برای متصل کردن لوله انتخاب می‌شود.

بر اساس دستورالعمل منتشر شده در PubMed در حین جراحی برگشت وازکتومی پس از آنکه مجرای دفران به سطح پوست نزدیک می‌شود، جراح با استفاده از ابزارهای مخصوص آن را ثابت می‌کند تا دسترسی دقیق‌تری به مجرا داشته باشد. سپس بافت‌های اطراف و چسبنده به غلاف مجرای دفران به آرامی جدا می‌شوند تا بخشی از مجرا به طور کامل از بافت‌های اضافی پاک شود.

میزان موفقیت عمل برگشت از وازکتومی مردان برای باروری

میزان موفقیت عمل برگشت از وازکتومی در مردان بر اساس نوع عمل، زمان و شرایط بیمار متفاوت است. به طور کلی، هر چقدر زودتر برای انجام این عمل تصمیم گیری شود، احتمال شانس بارداری نیز افزایش پیدا می‌کند. اما نکته مهم اینجاست که شانس بازگشت اسپرم به مایع منی به معنای شانس وقوع بارداری نیست. از همین جهت حتما باید از اقدامات لازم برای تقویت توانایی بارداری نیز کمک گرفت.

چرا عمل بازگرداندن وازکتومی انجام می‌شود؟

عمل بازگشت از وازکتومی به دلایل شخصی زیادی انجام می‌شود. بسیاری از افراد از انجام این عمل راضی هستند؛ اما برخی دیگر با بررسی مزایا و معایب وازکتومی و تغییر در انتظارات و دیدگاه‌های خودشان قصد بازگشت از این عمل را دارند. معمولا آقایان به دلایل زیر عمل برگشت وازکتومی را انجام می‌دهند:

• تغییر تصمیم: برخی افراد به این دلیل وازکتومی می‌کنند که تمایلی به داشتن فرزند بیولوژیک یا فرزندان بیشتر ندارند؛ اما ممکن است پس از مدتی نظرشان تغییر کند.
• شروع رابطه‌ای جدید: ممکن است پس از طلاق یا فوت همسر، وارد رابطه جدیدی شوید و بخواهید با شریک عاطفی جدید خود صاحب فرزند شوید.
• تمایل به بازیابی قدرت باروری: حتی اگر قصد نداشته باشید فرزند بیولوژیک دیگری داشته باشید، شاید اطلاع از اینکه توانایی باروری دارید به شما احساس خوبی بدهد.
• تسکین درد: در تعداد کمی از افراد، وازکتومی باعث درد در ناحیه بیضه‌ها می‌شود. عمل بازگرداندن وازکتومی ممکن است این درد را به حداقل برساند.

روش‌های بازگشت از وازکتومی در مردان

روش‌های انجام عمل برگشت وازکتومی بر اساس وضعیت مایع بیضه و یافته‌های حین جراحی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند. جراح پس از ایجاد برش روی کیسه بیضه و بریدن مجرای دفران، نمونه‌ای از مایع داخل لوله را خارج می‌کند و آن را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. بر اساس درجه کیفیت مایع و وجود یا عدم وجود اسپرم، یکی از دو تکنیک زیر انتخاب می‌شود:

۱. واسوواسوستومی (Vasovasostomy)

این عمل برگشت وازکتومی زمانی به‌کار می‌رود که مایع خروجی از مجرای دفران شفاف و آبکی باشد و در بررسی میکروسکوپی آن، اسپرم‌های کامل، سالم و متحرک مشاهده شوند. این موضوع نشان می‌دهد که هیچ انسدادی در اپیدیدیم وجود ندارد و مسیر اصلی باز است.

مراحل انجام واسوواسوستومی

• جداسازی و آماده کردن لوله‌ها: جراح دو انتهای قطع شده لوله دفران را شناسایی کرده و بافت‌های اسکار و آسیب‌دیده قبلی را قطع می‌کند تا به لایه‌های سالم و زنده لوله برسد.
• بررسی میکروسکوپی مایع: قطره‌ای از مایع انتهای سمتی که به بیضه متصل است توسط پزشک بررسی می‌شود تا وضعیت اسپرم مشخص شود.
• هم راستا کردن مجاری: دو سمت لوله با استفاده از گیره‌ها و نگهدارنده‌های مخصوص جراحی دقیقا در مقابل یکدیگر و در یک امتداد قرار می‌گیرند.
• بخیه لایه داخلی: با استفاده از نخ‌های جراحی بسیار ظریف که از موی انسان نازک‌تر هستند، کانال داخلی لوله با چند بخیه دقیق پیوسته یا جداگانه به یکدیگر متصل می‌شوند.
• بخیه لایه خارجی و عضلانی: برای ایجاد استحکام و جلوگیری از کشیدگی یا پارگی، لایه عضلانی و خارجی لوله دفران نیز با بخیه‌های پشتیبان دوخته می‌شود تا اتصال نهایی بسیار محکمی ایجاد شود.

۲. واسواپیدیدیموستومی (Vasoepididymostomy)

در صورتی که هنگام نمونه برداری هیچ مایعی از لوله خارج نشود، یا مایع خروجی غلیظ و بدون اسپرم باشد، این موضوع نشان دهنده وجود «انسداد ثانویه» در مجاری اپیدیدیم (Epididymis) است. فشار مداوم اسپرم‌ها طی سال‌های مختلف باعث پارگی میکروسکوپی و ایجاد بافت زخم در اپیدیدیم می‌شود. در این شرایط جراح باید بخش مسدودشده را بای پس کرده و لوله دفران را مستقیما به لوله‌های اپیدیدیم وصل نماید.

مراحل واسواپیدیدیموستومی:

• خارج کردن بیضه: جراح برش اسکروتوم را کمی گسترش می‌دهد و بیضه را خارج می‌کند تا نمای کامل و دقیقی از اپیدیدیم زیر میکروسکوپ داشته باشد.
• شناسایی لوله سالم اپیدیدیم: جراح غشای اپیدیدیم را شکاف می‌دهد و لوله‌های ظریف و برآمده بالای محل انسداد را پیدا می‌کند.
• نمونه برداری و تایید حضور اسپرم: یک لوله سالم سوراخ یا بریده می‌شود و پزشک مایع آن را بلافاصله زیر مکروسکوپ اندازه می‌گیرد تا از وجود اسپرم متحرک مطمئن شود.
• اتصال میکروسکوپی لوله دفران به اپیدیدیم:: لوله دفران به سمت بیضه هدایت می‌شود. جراح سوزن‌های ظریف دوطرفه را وارد دهانه لوله اپیدیدیم می‌کند و سپس انتهای لوله دفران را دقیقا روی لوله اپیدیدیم پیوند می‌زند تا مسیر خروج اسپرم مستقیم شود.
• ثبت و تثبیت نهایی: لایه‌های بیرونی لوله دفران به غلاف اپیدیدیم بخیه زده می‌شوند تا فشار فیزیکی از روی محل پیوند برداشته شود و بیضه مجددا به داخل کیسه اسکروتوم بازگردانده می‌شود.

جراحی ترکیبی

تصمیم‌گیری برای انتخاب هر یک از این دو روش تنها در زمان عمل برگشت وازکتومی و پس از بررسی مایع درون مجرا امکان‌پذیر است. در برخی موارد، جراح ممکن است در یک سمت (بیضه راست یا چپ) روش واسوواسوستومی و در سمت دیگر به دلیل وجود انسداد ثانویه، روش واسواپیدیدیموستومی را انجام دهد تا بیشترین شانس بازگشت باروری برای بیمار فراهم شود.

آمادگی‌های لازم برای عمل برگشت وازکتومی

برای دستیابی به بهترین نتیجه و مشاهده تاثیر عمل برگشت وازکتومی، باید آمادگی‌های لازم را جهت انجام این عمل داشته باشید که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• ارزیابی سلامت همسر: قبل از جراحی مرد، انجام معاینات رزرو تخمدان و سلامت باروری زن توسط متخصص زنان توصیه می‌شود. با این کار مطمئن می‌شوید که حتی بعد از انجام عمل برگشت وازکتومی شانس باروری شما در کنار همسرتان چقدر است.
• قطع داروهای رقیق‌کننده خون: مصرف داروهایی مانند آسپیرین، ایبوپروفن و سایر داروهای ضدالتهابی باید با مشورت پزشک از چند روز قبل متوقف شود تا خطر خونریزی کاهش یابد.
• اصلاح موهای زائد: اصلاح موهای کیسه بیضه و کشاله ران مطابق با دستورالعمل جراح انجام شود. در مجموع توصیه می‌کنیم که قبل از انجام عمل موهای کل ناحیه تناسلی خود را شیو کنید.
• تهیه لباس حمایتی: همراه داشتن شورت‌های ورزشی محکم برای ثابت نگه داشتن بیضه‌ها پس از عمل ضروری است.
• ناشتا بودن: در صورت استفاده از بیهوشی عمومی، پرهیز از خوردن و آشامیدن از حداقل ۸ ساعت قبل ضروری است. ولی اگر بی حسی موضعی انجام می‌شود، می‌توانید در مورد ناشتا بودن با پزشک مشورت کنید.
• اطلاع از داروهای مصرفی: در صورتی که از داروهای خاصی مانند رقیق کننده خون و سایر داروها استفاده می‌کنید، حتما قبل از انجام عمل برگشت وازکتومی آن را به پزشک اطلاع دهید.

آیا بازگشت از وازکتومی عوارض دارد؟

عمل برگشت وازکتومی روشی ایمن است، اما مانند هر عمل جراحی دیگری می‌تواند با عوارض جانبی احتمالی همراه باشد. از جمله مهم‌ترین عوارض احتمالی برگشت وازکتومی عبارتند از:

• تجمع خون و هماتوم
• احتمال ایجاد درد و تورم
• عفونت (در صورت عدم مصرف آنتی بیوتیک)
• درد مزمن بیضه و درد خفیف در اطراف آن
• انسداد مجدد مجرای باز شده در اثر تشکیل بافت اسکارپ

اقدامات مراقبتی بعد از عمل برگشت وازکتومی

پس از عمل برگشت وازکتومی، رعایت مراقبت‌های بعد از جراحی نقش مهمی در کاهش درد و تورم و محافظت از محل عمل دارد. در روزهای ابتدایی معمولا استراحت، استفاده از لباس زیر حمایتی و محدود کردن فعالیت‌های بدنی توصیه می‌شود. درد و ناراحتی خفیف نیز در چند روز اول طبیعی است و در بیشتر افراد طی چند روز تا یک هفته کاهش پیدا می‌کند.

• استفاده از لباس زیر حمایتی: به مدت چند هفته به غیر از هنگام دوش گرفتن، از شورت ورزشی حمایتی یا اسپرت ساپورتر استفاده کنید. ممکن است پس از این دوره نیز هنگام ورزش به استفاده از آن نیاز داشته باشید.
• استفاده از کمپرس یخ: در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول بعد از عمل برگشت وازکتومی، طبق توصیه پزشک از کمپرس یخ برای کاهش تورم و ناراحتی استفاده کنید.
• جلوگیری از خیس شدن محل جراحی: در دو روز اول پس از عمل از حمام کردن، شنا یا هر فعالیتی که باعث خیس شدن محل جراحی شود خودداری کنید.
• محدود کردن فعالیت‌های سنگین: حداقل به مدت ۶ تا ۸ هفته از فعالیت‌هایی مانند دویدن، ورزش‌های سنگین، دوچرخه سواری و بلند کردن اجسام سنگین که ممکن است باعث کشش یا حرکت زیاد کیسه بیضه شوند، پرهیز کنید.
• استراحت در روزهای ابتدایی: پس از بازگشت به خانه استراحت کنید و فعالیت‌هایی را که باعث حرکت زیاد بیضه‌ها می‌شوند به حداقل برسانید.
• مراقبت از پانسمان و بخیه‌ها: اگر محل جراحی پانسمان شده است، زمان مناسب برای برداشتن پانسمان را از پزشک بپرسید. بخیه‌ها طی ۷ تا ۱۰ روز جذب می‌شوند.
• بازگشت به محل کار: افرادی که شغل کم تحرک و پشت میزی دارند ممکن است پس از چند روز بتوانند به کار بازگردند. در مشاغل فیزیکی یا کارهایی که شامل رانندگی یا پیاده‌روی زیاد هستند، زمان بازگشت باید با نظر پزشک تعیین شود.
• پرهیز از رابطه جنسی و انزال: تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از رابطه جنسی یا انزال خودداری کنید. توصیه می‌شود مردان به مدت ۲ تا ۳ هفته پس از جراحی از برقراری رابطه جنسی خودداری کنند.

“فریز کردن اسپرم” بعد از انجام عمل بازگشت وازکتومی

اگرچه فریز کردن اسپرم بعد از انجام عمل بازگشت وازکتومی الزامی نیست؛ اما می‌توانید در صورتی که عمل موفقیت آمیز نبود از این روش کمک بگیرید. البته فریز کردن اسپرم قبل از انجام وازکتومی انجام می‌شود و به عنوان یک راه حل دوم برای فرزندآوری از طریق اسپرم محسوب می‌شود. در این صورت حتی اگر به فرزندآوری از طریق رابطه جنسی نباشید، می‌توانید از طریق روش‌های کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی، این عمل را انجام دهید.