وازکتومی یا توبکتومی؟ بستن لوله در مردان بهتر است یا زنان؟

برای انتخاب میان وازکتومی یا توبکتومی باید بدانید که طبق استانداردهای سازمان جهانی، بستن لوله در مردان از نظر سادگی عمل، کم بودن عوارض و سرعت بازگشت به زندگی عادی، نسبت به بستن لوله در زنان برتری‌های بیشتری دارد. عمل وازکتومی یک جراحی بسیار کم تهاجمی و سرپایی است که تنها در چند دقیقه و با بی حسی انجام می‌شود؛ اما توبکتومی نیاز به جراحی، بیهوشی عمومی و بی حسی نخاعی داشته و دوره نقاهت آن نیز طولانی‌تر است. اگر همچنان می‌خواهید بدانید بستن لوله در مردان بهتر است یا زنان؟ در ادامه مقاله همراه ما باشید.

پاسخ سریع: وازکتومی یا توبکتومی؟ کدام را انتخاب کنیم؟

انتخاب میان وازکتومی و توبکتومی باید پس از بررسی شرایط و جزئیات هر کدام از این عمل‌ها باشد. در جدول زیر یک مقایسه سریع از این دو عمل جراحی را به شما ارائه می‌کنیم:

چه زمانی توبکتومی برای جلوگیری از بارداری توصیه می‌شود؟

قبل از مقایسه وازکتومی و توبکتومی، باید بدانید که چه زمانی توبکتومی و چه زمانی وازکتومی در مردان توصیه می‌شود. در شرایط زیر توبکتومی می‌تواند یک راه حل پیشگیری از بارداری خوب برای زنان باشد:

• بیمار به طور همزمان برای سزارین یا جراحی دیگری در ناحیه شکم برنامه ریزی شده است و می‌خواهد هر دو عمل را در یک نوبت جراحی انجام دهد.
• مرد به دلایل پزشکی یا ساختاری امکان انجام عمل وازکتومی را ندارد.
• زن تصمیم قطعی خود را برای عدم بارداری مجدد گرفته است و همسر وی تمایلی به انجام جراحی ندارد.
• وجود بیماری‌های زمینه‌ای در زن که بارداری مجدد را برای سلامتی و جان او بسیار خطرناک می‌کند.

چه زمانی وازکتومی در مردان پیشنهاد می‌شود؟

وازکتومی در مردان به علت سادگی بیشتر و عوارض محدودتر نسبت به توبکتومی بیشتر به مردان توصیه می‌شود. در شرایط زیر این عمل یک انتخاب عالی برای پیشگیری از بارداری زوجین است:

• زوجین تصمیم قطعی برای عدم داشتن فرزند دارند و به دنبال ایمن ترین روش با کمترین عوارض جراحی هستند.
• زوجین به دنبال روشی اقتصادی تر با هزینه جراحی و مراقبت‌های کمتر می‌گردند.
• زن امکان استفاده از بیهوشی عمومی یا انجام جراحی‌های شکمی را به دلایل پزشکی ندارد.
• همسر می‌خواهد دوره نقاهت بسیار کوتاهی را تجربه کند و سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره و کاری خود بازگردد.

نحوه انجام وازکتومی و توبکتومی؛ کدام زمان بیشتری می‌گیرد؟

اجازه دهید اولین قدم برای مقایسه وازکتومی یا توبکتومی را با نحوه انجام آن شروع کنیم.

• وازکتومی یک عمل کم تهاجمی با بی حسی موضعی است که حدود 15 تا 30 دقیقه زمان آقایان را می‌گیرد. پزشک برای دسترسی به مجرای دفران، یک برش کوچک روی ناحیه بیضه ایجاد می‌کند.
• توبکتومی عمل تهاجمی‌تری است و معمولا به بیهوشی عمومی نیاز دارد. می‌توان این روش را از طریق لاپاراسکوپی هنگام زایمان سزارین انجام داد. بدیهی است که پروسه انجام توبکتومی در مقایسه با وازکتومی بسیار طولانی‌تر است.

تفاوت وازکتومی و توبکتومی از نظر بیهوشی و تهاجمی بودن

مهم‌ترین تفاوت وازکتومی با توبکتومی، آناتومی بدن مرد و زن و نحوه دسترسی به لوله‌های باروری است. لوله‌های باروری مردان به راحتی از طریق بیضه‌ها قابل دسترس هستند؛ اما در زنان شرایط فرق می‌کند.

✅ نوع بیهوشی و مکان انجام عمل

در وازکتومی، پزشک به لوله‌های منتقل کننده اسپرم، دسترسی دارد. این لوله‌ها درست زیر پوست کیسه بیضه قرار گرفته‌اند. به همین دلیل، عمل وازکتومی به راحتی در مطب یا کلینیک سرپایی و فقط با تزریق بی حسی موضعی انجام می‌شود و بیمار در تمام طول عمل بیدار و هوشیار است.

لوله‌های فالوپ در زنان درون حفره شکم و در مجاورت رحم و تخمدان‌ها قرار دارند. برای بستن این لوله‌ها، پزشک باید شکم را برش دهد یا از روش لاپاراسکوپی استفاده کند. این کار نیازمند استفاده از بیهوشی عمومی یا بی حسی اسپاینال (نخاعی) است که خود خطرات و عوارض جانبی خاص خود را به همراه دارد.

✅ میزان برش و آسیب به بافت ها

در روش‌های مدرن وازکتومی مانند وازکتومی بدون تیغ جراحی یا NSV، تنها با یک سوراخ بسیار کوچک روی پوست می‌توان از بارداری جلوگیری کرد و اگر نیاز به بخیه داشته باشد، می‌توان با یک بخیه کوچک جذب شونده آن را بست. میزان آسیب به بافت‌های مجاور در روش وازکتومی بسیار ناچیز است.

در توبکتومی، حتی اگر عمل به روش لاپاراسکوپی انجام شود، نیاز به برش‌های متعدد در ناحیه شکم و وارد کردن گاز به داخل شکم برای دیدن ارگان‌ها است. در روش‌های سنتی‌تر مانند مینی لاپاراتومی نیز برش مستقیم در زیر ناف یا بالای ناحیه تناسلی ایجاد می‌شود که جراحت بسیار بیشتری نسبت به وازکتومی ایجاد می‌کند.

تفاوت در درصد موفقیت و میزان اثرگذاری پیشگیری از بارداری

اگر میان انتخاب وازکتومی یا توبکتومی مردد مانده‌اید، باید بدانید که میزان اثرگذاری و موفقیت در هر کدام متفاوت است. نحوه اثربخشی و میزان اطمینان روش وازکتومی در مقایسه با توبکتومی بالاتر است.

✅ احتمال بارداری ناخواسته بعد از وازکتومی

وازکتومی پس از طی شدن دوره انتظار اولیه، بالاترین درصد موفقیت را در میان تمام روش‌های پیشگیری دارد. نکته بسیار مهم این است که اثرگذاری وازکتومی بلافاصله بعد از عمل شروع نمی‌شود. اسپرم‌های باقی مانده در مجاری فوقانی باید طی چند ماه یا حدود ۱۵ تا ۲۰ بار انزال تخلیه شوند. تا زمانی که آزمایش آزمایشگاهی اسپرم (آنالیز اسپرم) صفر بودن تعداد اسپرم‌ها را تایید نکند، باید از روش کمکی استفاده کرد. پس از تایید آزمایش، احتمال بارداری تقریبا صفر است.

✅ احتمال بارداری ناخواسته و بارداری خارج از رحم بعد از توبکتومی

توبکتومی بلافاصله پس از عمل تاثیر خود را برای جلوگیری از بارداری می‌گذارد و نیازی به منتظر ماندن برای آزمایش تخلیه ندارد. اما میزان شکست این روش در طولانی مدت اندکی بیشتر از وازکتومی است. لوله‌های فالوپ در موارد بسیار نادری ممکن است به طور طبیعی دوباره ترمیم شوند یا راهی برای عبور تخمک پیدا کنند.

علاوه بر این، اگر بستن لوله در زن با شکست مواجه شود و بارداری رخ دهد، خطر بروز بارداری خارج از رحمی (Ectopic Pregnancy) به شدت افزایش می‌یابد. بارداری خارج از رحم یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که می‌تواند حیات مادر را به خطر بیندازد. این در حالی است که اگر وازکتومی شکست بخورد، بارداری به صورت کاملا طبیعی و داخل رحم اتفاق می‌افتد.

مقایسه دوره نقاهت در وازکتومی و توبکتومی

در پاسخ به این سوال که بستن لوله در مردان بهتر است یا زنان؟ باید به دوره نقاهت هر یک از این روش‌ها دقت کرد.

• دوره نقاهت وازکتومی: در بررسی مزایا و معایب وازکتومی نکته مهم اینجاست که یک مرد بعد از عمل وازکتومی، نیازی به بستری شدن ندارد و بلافاصله راهی منزل می‌شود. استراحت مطلق برای ۱ تا ۲ روز کافی است و اکثر افراد می‌توانند پس از ۲ تا ۳ روز به کارهای سبک و شغلی خود بازگردند. انجام فعالیت‌های ورزشی سنگین نیز معمولا پس از یک هفته تا ۱۰ روز بدون مانع خواهد بود.
• دوره نقاهت توبکتومی: خانم‌هایی که عمل توبکتومی را انجام می‌دهند، به دلیل باز شدن جدار شکم و استفاده از داروی بیهوشی، دوره نقاهت سنگین‌تری را تجربه می‌کنند. درد در ناحیه شکم، نفخ شدید ناشی از گاز لاپاراسکوپی و حالت تهوع بعد از بیهوشی تا چند روز ادامه دارد. بازگشت به فعالیت‌های روزمره معمولا بین ۱ تا ۲ هفته زمان می‌برد و رفع کامل محدودیت‌های حرکتی و ورزشی ممکن است تا یک ماه طول بکشد.

تفاوت در عوارض جانبی و خطرات کوتاه مدت و بلند مدت

هر یک از روش‌های جراحی وازکتومی و توبکتومی عوارض دارند؛ اما مقایسه سطح خطرات این دو عمل نشان می‌دهد که وازکتومی عوارض به مراتب کمتری نسبت به توبکتومی دارد.

خطرات و عوارض احتمالی وازکتومی

عوارض وازکتومی معمولا بسیار خفیف و موقتی هستند. شایع‌ترین عوارض کوتاه مدت وازکتومی عبارتند از:

• کبودی و تورم جزئی در ناحیه کیسه بیضه
• احساس درد و فشار خفیف قابل کنترل با مسکن‌های معمولی
• خونریزی یا عفونت بسیار نادر در محل سوراخ کوچک جراحی

تنها عارضه بلندمدت ولی نادر، دردهای مزمن پس از وازکتومی است که درصد بسیار کمی از مردان را درگیر می‌کند و با درمان‌های دارویی قابل مدیریت است.

خطرات و عوارض احتمالی توبکتومی

عوارض توبکتومی به دلیل ماهیت تهاجمی‌تر عمل در مقایسه با وازکتومی پیچیده‌تر هستند. از جمله مهم‌ترین عوارض توبکتومی عبارتند از:

• عوارض ناشی از بیهوشی عمومی مانند واکنش‌های آلرژیک یا مشکلات تنفسی
• آسیب به ارگان‌های داخلی شکم مانند مثانه، روده یا عروق خونی اصلی در هنگام ورود ابزار جراحی
• خطر عفونت در محل زخم شکمی یا عفونت‌های لگنی
• بروز دردهای لگنی مزمن
• افزایش خطر بارداری خارج از رحم در صورت اتصال مجدد ناخواسته لوله ها

تفاوت در میزان بازگشت‌پذیری و شانس بارداری مجدد

هر دو روش به عنوان اقدامات دائمی و غیرقابل بازگشت طراحی شده‌اند و به هیچ عنوان نباید با این دیدگاه انجام شوند که بعدا به راحتی قابل تغییر هستند. با این حال، اگر فردی پس از عمل تصمیم خود را عوض کند، جراحی‌های بازگرداندن وجود دارند.

• جراحی بازگشت وازکتومی (Vasectomy Reversal) از نظر نحوه انجام ساده‌تر است. برای انجام این عمل انتهای لوله‌های بریده شده مجددا به هم متصل می‌شوند. درصد موفقیت این عمل به زمان بگذشته از وازکتومی بستگی دارد، اما در کل شانس بازگشت باروری در مردان بیشتر است.
• در مقابل وازکتومی، بازگشت از توبکتومی (Tubal Reversal) جراحی بسیار پیچیده و گران‌تری است. به دلیل آسیب دیدن بافت لوله‌های فالوپ در عمل اول، حتی در صورت اتصال موفقیت آمیز، شانس بارداری طبیعی در زنان کمتر خواهد بود و در اکثر موارد زوجین مجبور به استفاده از روش‌های آزمایشگاهی مانند IVF می‌شوند.

تفاوت وازکتومی و توبکتومی از نظر رابطه و میل جنسی

یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌های زوجین برای انجام وازکتومی و توبکتومی، تاثیر آن‌ها روی توانایی و میل جنسی است. واقعیت این است که نه وازکتومی و نه توبکتومی، هیچ کدام باعث افت میل جنسی نمی‌شوند! حتی ترشح هورمون‌ها به ویژه بعد از عمل وازکتومی مانند روال قبل انجام شده و آقایان توانایی برقراری رابطه جنسی را دارند. البته یک سری باورهای اشتباه در مورد این دو عمل وجود دارند که در ادامه بررسی می‌کنیم:

✅ آیا وازکتومی باعث کاهش تستوسترون یا اختلال نعوظ می‌شود؟

وازکتومی هیچ ارتباطی با سیستم هورمونی آقایان ندارد. همچنان ترشح هورمون تستوسترون در مردان بعد از عمل وازکتومی برقرار است و این هورمون نیز می‌تواند به صورت مستقیم وارد جریان خون شود. اعصاب و عروق خونی مسئول نعوظ و انزال نیز به صورت دست نخورده باقی می‌مانند. حجم، رنگ و طعم منی پس از وازکتومی تغییر محسوسی نمی‌کند، زیرا اسپرم‌ها تنها درصد بسیار کوچکی (حدود ۲ تا ۵ درصد) از مایع منی را تشکیل می‌دهند. حتی بسیاری از مردان به دلیل از بین رفتن ترس از بارداری ناخواسته، کیفیت رابطه جنسی بهتری را تجربه می‌کنند.

✅ آیا توبکتومی باعث یائسگی زودرس یا تغییرات هورمونی می‌شود؟

توبکتومی تنها مسیر انتقال تخمک از تخمدان به رحم را مسدود می‌کند و هیچ دستکاری از طریق آن در تخمک‌ها ایجاد نمی‌شود. تخمدان‌ها همچنان هورمون‌های استروژن و پروژسترون را تولید کرده و آن‌ها را وارد خون می‌کنند. بنابراین توبکتومی باعث یائسگی زودرس، تغییر در چرخه قاعدگی یا کاهش میل جنسی در زنان نمی‌شود. بعد از عمل توبکتومی قاعدگی مانند روال سابق ادامه خواهد داشت.

هزینه توبکتومی بیشتر است یا وازکتومی؟

بسیاری از افراد از نظر هزینه نیز برای انتخاب میان وازکتومی یا توبکتومی مردد هستند. به طور کلی، وازکتومی یک عمل بسیار مقرون به صرفه‌تری نسبت به توبکتومی است. علت اینکه توبکتومی نیاز به پرداخت هزینه بالاتری برای جراحی دارد را می‌توان در موارد زیر جستجو کرد:

• نیاز به اتاق عمل تجهیز شده: توبکتومی نیازمند تجهیزات کامل اتاق عمل بیمارستانی است. ولی وازکتومی در یک اتاق جراحی سرپایی توسط پزشک انجام می‌شود و نیازی به هزینه‌های اتاق عمل ندارد.
• تیم پزشکی: توبکتومی به حضور متخصص بیهوشی و تیم جراحی کامل نیاز دارد، اما وازکتومی توسط یک متخصص اورولوژیست به همراه یک دستیار انجام می‌شود.
• داروها و وسایل مصرفی: حجم داروها، تجهیزات مصرفی لاپاراسکوپی و مراقبت‌های پس از عمل در توبکتومی بسیار بیشتر از زمانی است که آقایان عمل وازکتومی را انجام دهند.

بالاخره بستن لوله در مردان بهتر است یا زنان؟

با بررسی تمام جوانب فوق، دلایل متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد بستن لوله در مردان (وازکتومی) یک انتخاب منطقی‌تر و ایمن‌تر است. بنابراین، توصیه می‌شود که مسئولیت عدم باروری به جای اینکه روی دوش زنان باشد، توسط مردان دنبال شود و  ریسک خطرات این کار برای زنان به حداقل برسد. اما چرا وازکتومی بیشتر به مردان توصیه می‌شود؟

• ریسک جراحی کمتر: وازکتومی نیازی به بیهوشی عمومی، ایجاد برش در فضای داخلی شکم و جراحی‌های پیچیده ندارد.
• دوره نقاهت بسیار کوتاه: بازگشت به زندگی عادی طی چند روز از دیگر دلایل توصیه کردن وازکتومی در مقایسه با توبکتومی است.
• عوارض جانبی ناچیز: خطرات جانی و عوارض سنگین در وازکتومی در مردان وجود ندارد. حتی اگر بارداری رخ بدهد، نگرانی از بابت بارداری خارج از رحمی وجود ندارد.
• شانس عدم باروری بالا: شانس عدم باروری بعد از عمل بستن لوله مردان بالای 99.9 درصد است و این یعنی، با یک عمل ساده و کم هزینه می‌توان از بارداری جلوگیری کرد.
• صرفه اقتصادی: هزینه بسیار کمتر وازکتومی نسبت به توبکتومی باعث می‌شود تا انجام آن در مقایسه با این روش اقتصادی‌تر باشد.

در صورتی که قصد انجام عمل وازکتومی نزد متخصص اورولوژی با سال‌ها تجربه را دارید، دکتر محمد رنجبری بهترین جراح اورولوژی در تهران آماده ارائه خدمات به شما هستند. برای دریافت مشاوره و شروع مسیر کاهش بارداری همین حالا با شماره ۰۹۱۹۶۵۶۶۷۳۵ تماس بگیرید.