وازکتومی به عنوان یکی از مطمئنترین و سادهترین روشهای دائمی پیشگیری در مردان شناخته میشود. اما متاسفانه وجود ادعاها و تیترهای نگران کننده در برخی از رسانهها در مورد وازکتومی و سرطان پروستات، نگرانیهای زیادی را برای آقایان ایجاد کرده است؛ اما آیا وازکتومی باعث سرطان پروستات میشود یا این یک شایعه است؟ از آنجایی که این عمل به صورت مستقیم با ناحیه تناسلی در ارتباط است، ممکن است کمی نگرانی در این مورد ایجاد کند که باعث سرطان پروستات شود؛ ولی آن لولههایی که عمل میشوند به هیچ وجه ارتباطی با سرطان پروستات ندارند و قرار نیست وازکتومی باعث سرطان شود! اگر میخواهید بدانید رابطه وازکتومی و سرطان پروستات چیست و این نگرانی از کجا نشأت گرفته است، در ادامه مقاله همراه ما باشید.
شایعه ارتباط وازکتومی و سرطان پروستات از کجا آمد؟
در دهه ۱۹۹۰ میلادی، چند مطالعه آماری محدود منتشر شد که نشان میداد آمار ابتلا به بیماریهای بدخیم پروستات در مردانی که عمل مسدودسازی لولههای منیبر را انجام دادهاند، کمی بیشتر از سایر افراد جامعه است. انتشار همین گزارشهای اولیه کافی بود تا رسانهها تیترهای داغی درباره خطرات این جراحی منتشر کنند.
همین موضوع باعث شد تصور اشتباهی در ذهن جامعه شکل بگیرد مبنی بر اینکه دستکاری لولههای تناسلی میتواند خطر ابتلا به تومورهای بدخیم را بالا ببرد. اما علم پزشکی به تحقیقات اولیه بسنده نمیکند. متخصصان اورولوژی و دانشمندان آسیب شناسی برای کشف حقیقت، دست به کار شدند و پژوهشهای بسیار بزرگتر، دقیقتر و طولانی مدتتری را روی صدها هزار مرد در سراسر جهان انجام دادند.
آیا وازکتومی باعث سرطان پروستات میشود؟
براساس شواهد پزشکی موجود، نمیتوان گفت وازکتومی باعث سرطان پروستات میشود. برخی مطالعات افزایش بسیار کمی در خطر نسبی تشخیص سرطان پروستات گزارش کردهاند، اما مطالعات دیگر چنین ارتباطی را تایید نکردهاند. مشخص نیست که این ارتباط ایجاد شده در منابع، آیا واقعا مربوط به وازکتومی است و یا علت سرطان پروستات چیز دیگری است.
ضمن اینکه به نظر میرسد علت تشخیص سرطان پروستات بعد از انجام وازکتومی این است که افراد برای انجام این عمل و یا بعد از آن بیشتر به پزشک مراجعه میکنند و آزمایشهای مختلفی را انجام میدهند که برای تشخیص سرطان پروستات مفید هستند. بنابراین، وازکتومی یا عمل بستن لوله مردان، عملی نیست که ریسک ابتلا به عفونت و یا سرطان پروستات را افزایش دهد.
نگران سرطان پروستات هستید؟ هیچ عارضه قطعی برای وازکتومی جهت ایجاد سرطان پروستات وجود ندارد. میتوانید با خیالی راحت و بدون عوارض جدی، این عمل را نزد متخصص اورولوژی (دکتر محمد رنجبری) انجام دهید و از بارداری ناخواسته جلوگیری کنید.
چرا در برخی مطالعات قدیمی رابطه وازکتومی و سرطان پروستات دیده میشد؟
تحقیقات مدرن ثابت کردند که عمل جراحی به خودی خود هیچ نقشی در سرطانی شدن غده پروستات ندارد. آنچه باعث شده بود در آمارهای قدیمی چنین ارتباطی به چشم بخورد، خطای غربالگری بود. این پدیده بر پایه دو علت اصلی شکل گرفته بود:
۱. مراجعه منظمتر به پزشک متخصص
مردانی که برای کنترل بارداری دست به عمل جراحی میزنند، معمولا افرادی هستند که سطح آگاهی بهداشتی بالاتری دارند و بیشتر به سلامت خود اهمیت میدهند. این افراد پس از عمل نیز مراجعات منظمتری به پزشکان اورولوژی دارند و چکاپهای دورهای را جدیتر میگیرند. همین موضوع باعث میشود تا سرطان پروستات در این افراد بیشتر تشخیص داده شود.
۲. انجام بیشتر آزمایشهای غربالگری (PSA)
زمانی که فردی به طور مرتب به پزشک مراجعه میکند، طبیعتا آزمایشهای غربالگری مانند تست خون PSA و معاینات دورهای برای او بیشتر درخواست میشود. در جامعه عمومی، بسیاری از مردان ممکن است سالها به سرطان پروستات خفیف با پیشرفت کم مبتلا باشند؛ اما چون هرگز آزمایش نمیدهند، بیماری آنها ثبت نمیشود. ولی مردانی که عمل وازکتومی را انجام دادهاند، نیاز به انجام این آزمایشها دارند و همین موضوع باعث میشود تا سرطان پروستات در آنها سریعتر و بهتر تشخیص داده شود.
مکانیسم بدن پس از عمل؛ آیا مسدود شدن لولهها به پروستات فشار میآورد؟
یکی از تصورات اشتباه این است که مسدود کردن لولهها باعث تجمع مایعات یا هورمونها شده و در نهایت غده پروستات را سرطانی میکند. برای رد این تصور، باید نگاهی به واکنشهای درونی بدن بعد از انجام وازکتومی توسط متخصص اورولوژی غرب تهران بیندازیم:
- عدم تغییر در عملکرد پروستات: غده پروستات و کیسههای منی مسئول تولید بخش بزرگی مایع منی هستند. اسپرمها که در بیضه ساخته میشوند فقط حجم بسیار کوچکی از این مایع را تشکیل میدهند. پس از مسدود شدن لولهها، پروستات به کار طبیعی خود ادامه میدهد و مایع منی مانند گذشته خارج میشود؛ تنها با این تفاوت که دیگر اسپرمی در آن وجود ندارد.
- سرنوشت اسپرمهای بازمانده: اسپرمهایی که پس از عمل امکان خروج ندارند، توسط سلولهای دفاعی خود بدن به صورت کاملا طبیعی بازجذب و تجزیه میشوند. این روند هیچ فشاری به پروستات وارد نکرده و باعث ایجاد التهاب یا تومور نمیشود.
- عدم تغییر در هورمونها: هورمون تستوسترون مستقیم از طریق عروق خونی بیضه وارد جریان خون میشود. بستن لولههای منیبر هیچ مسیری را در جریان خون مسدود نمیکند. بنابراین سطح هورمونهای مردانه کاملا ثابت میماند و هیچ تحریک هورمونی برای سرطانی شدن پروستات ایجاد نمیشود.
آیا افزایش خطر نسبی به معنای بالا بودن خطر مطلق ابتلا به سرطان است؟
خیر. یکی از خطاهای رایج در تحلیل و تفسیر پژوهشهای پزشکی، اشتباه گرفتن مفهوم «خطر نسبی» با «خطر مطلق» است. خطر نسبی تنها نشاندهنده مقایسه میزان بروز یک بیماری میان دو گروه است، در حالی که خطر مطلق، احتمال واقعی و عملی مبتلا شدن فرد به بیماری را نشان میدهد.
به عنوان مثال، اگر احتمال بروز یک بیماری در حالت عادی بسیار کم باشد، افزایش جزئی در خطر نسبی، تغییر محسوسی در خطر واقعی و کلی ایجاد نمیکند. بنابراین، گزارشهای مربوط به افزایش اندک خطر نسبی به این معنی نیست که درصد بالایی از مردان به دلیل انجام وازکتومی دچار سرطان پروستات میشوند.
آیا وازکتومی با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات پیشرفته یا تهاجمی همراه است؟
شواهد معتبر پزشکی، وجود یک رابطه علت و معلولی میان وازکتومی و بروز سرطان پروستات پیشرفته را تایید نمیکنند. اگرچه برخی پژوهشهای قدیمیتر با وجود یک ارتباط آماری بسیار کوچک اشاره کرده بودند، اما تحقیقات گسترده و جامع بعدی این ادعا را رد کردند. در واقع حتی اگر فرد سابقه ابتلا به سرطان پروستات خفیف داشته باشد، باز هم نگرانی از بابت انجام وازکتومی نیست.
در مطالعات بزرگ انجام شده روی دهها هزار مرد، هیچ ارتباط معناداری میان وازکتومی و افزایش خطر کلی سرطان پروستات یافت نشد. همچنین هیچگونه افزایشی در بروز تومورهای شدید، بیماری پیشرفته یا مرگ و میر ناشی از آن گزارش نگردید. به همین دلیل، وازکتومی در راهنماهای تخصصی به عنوان یک عامل خطر برای سرطان پروستات تهاجمی شناخته نمیشود.
آیا وازکتومی باعث افزایش سطح پروتئین شاخص پروستات میشود؟
این پروتئین عمدتا توسط سلولهای غده پروستات تولید میشود و اندازه گیری مقدار آن در خون یکی از ابزارهای ارزیابی سلامت پروستات است. شواهد موجود نشان میدهند که وازکتومی باعث افزایش پایدار و طولانی مدت سطح این پروتئین در خون نمیشود. از سوی دیگر، بالا بودن این شاخص لزوما به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ عواملی مانند بزرگی خوش خیم پروستات، التهابهای موضعی یا حتی برخی معاینات و اقدامات پزشکی نیز میتوانند به طور موقت باعث افزایش آن شوند.
موضع قطعی پزشکی درباره وازکتومی و سرطان پروستات
امروزه معتبرترین سازمانها و انجمنهای تخصصی دنیا مانند انجمن اورولوژی آمریکا (AUA)، انجمن اورولوژی اروپا (EAU) و مراکز پیشگیری از بیماریها، پس از بررسی چندین ساله و آمارهای متعدد، متوجه شدند که رابطه وازکتومی و سرطان پروستات قطعی نیست و در واقع هیچ رابطهای وجود ندارد. به استناد از این نهادهای بین المللی، مردان نباید به علت ترس از بیماریهای بدخیم پروستات، از انجام این روش پیشگیری خودداری کنند؛ چرا که شواهد مستند علمی ایمنی کامل این روش را تایید کرده است.
عوارض واقعی وازکتومی چه مواردی هستند؟
اگر بدانید عمل وازکتومی چگونه انجام میشود؟ حتما درک میکنید که این عمل هیچ ارتباطی با سرطان پروستات ندارد. البته اگرچه این عمل خطری از نظر بروز تومورهای بدخیم ندارد، اما مانند هر جراحی دیگری ممکن است عوارض موقت و محدودی داشته باشد که آگاهی از آنها اهمیت دارد:
- احساس درد و سوزش خفیف در چند روز اول پس از عمل
- تورم یا کبودی موضعی در ناحیه کیسه بیضه
- احتمال بسیار کم بروز عفونتهای سطحی در محل زخم
- احساس سنگینی یا درد مزمن خفیف (در موارد بسیار نادر)
کلیه این عوارض موضعی است و هیچ ارتباطی با غده پروستات یا ایجاد تغییرات سلولی و بیماریهای سرطانی ندارند.
آیا افرادی که وازکتومی انجام دادهاند باید بیشتر آزمایش غربالگری انجام دهند؟
از آنجایی که رابطه وازکتومی و سرطان پروستات منتفی است، نیازی نیست که بعد از عمل وازکتومی به صورت دورهای آزمایش تشخیص سرطان پروستات بدهید. تصمیم گیری درباره انجام آزمایشها و چکاپهای دورهای باید فقط بر اساس شرایط و فاکتورهای فردی انجام شود که مهمترین آنها عبارتند از:
- سن فرد
- سابقه ابتلا به این بیماری در میان بستگان نزدیک
- جهشهای ژنتیکی زمینهساز
- ارزیابی تخصصی پزشک از وضعیت کلی سلامت فرد
بنابراین، آقایانی که این عمل جراحی را انجام دادهاند صرفا به دلیل این عمل نیازی به غربالگریهای بیشتر یا متفاوت از سایر افراد ندارند؛ مگر اینکه سایر عوامل خطر در آنها وجود داشته باشد.
سوالات متداول
- مهمترین و اولین علائم بروز سرطان پروستات چیست؟
در مراحل اولیه، سرطان پروستات معمولا هیچ علامت مشخصی ندارد و به صورت کاملا خاموش پیش میرود. اما با رشد تومور، علائمی نظیر سختی در شروع ادرار، کاهش فشار جریان ادرار، تکرر ادرار، وجود خون در ادرار یا منی و احساس عدم تخلیه کامل مثانه ممکن است ایجاد شود.
- آیا هرگونه بزرگی پروستات یا افزایش عدد PSA به معنای ابتلا به سرطان است؟
خیر. بزرگی پروستات در بیشتر مردان مسن ناشی از «بزرگی خوشخیم پروستات» است که یک عارضه غیرسرطانی محسوب میشود. همچنین افزایش عدد آزمایش PSA میتواند به دلایلی مثل عفونت پروستات یا رابطه جنسی نزدیک رخ بدهد.
- اگر فردی سابقه خانوادگی سرطان پروستات داشته باشد، میتواند این جراحی را انجام دهد؟
بله. داشتن سابقه خانوادگی فقط نشان دهنده ریسک ژنتیکی شماست و انجام این عمل جراحی این ریسک ژنتیکی را بیشتر یا کمتر نمیکند. این افراد میتوانند با خیال راحت جراحی را انجام داده و فقط چکاپهای دورهای پروستات را انجام دهند.
- آیا این عمل جراحی ممکن است باعث سرطان مثانه یا مجاری ادراری شود؟
خیر. لولههای منی بر هیچ ارتباطی با ساختار بافتی مثانه یا کلیهها ندارند و انجام این عمل هیچ خطری برای ابتلا به سرطانهای مثانه و مجاری ادراری ایجاد نمیکند.
- آزمایش غربالگری سرطان پروستات شامل چه مواردی است؟
غربالگری اصلی برای سرطان پروستات شامل دو آزمایش است. اول آزمایش خون PSA که میزان آنتی ژن اختصاصی پروستات را اندازهگیری میکند و دوم معاینه فیزیکی مقعدی (DRE) که توسط پزشک متخصص اورولوژی برای بررسی قوام و اندازه غده پروستات انجام میشود.
- آیا انجام جراحیهای ناحیه لگن مانند عمل پیشگیری دائمی مردان خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش میدهد؟
خیر. هیچ یک از جراحیهای سرپایی یا پیشگیری دائمی در ناحیه تناسلی و لگن باعث ایجاد ناهنجاریهای سلولی یا بدخیمی در غده پروستات نمیشوند و مسیرهای فیزیولوژیکی آنها کاملا متفاوت است.
بدون نظر