اگر برای شما این سوال پیش آمده که چرا واریکوسل میگیریم؟ باید بدانید که واریکوسل به علت اختلال در پمپاژ و بیرون رفتن خون از سیاهرگهای دور بیضه شکل میگیرد. در واقع زمانی که دریچههای یک طرفه درون سیاهرگها به درستی عمل نمیکنند، خون مجدد به سمت بیضه برگشت میخورد و رگهای متورم و بزرگ روی بیضه ایجاد میشوند. علت واریکوسل در مردان دقیقا همینجا معنای بیشتری پیدا میکند. افرادی که واریکوسل میگیرند معمولا به سن بلوغ رسیدهاند و گردش خون در بیضههای آنها افزایش پیدا کرده است. در ادامه این مقاله قصد داریم بیشتر در مورد اینکه چه کسانی واریکوسل میگیرند و چه ریسک فاکتورهایی برای آن وجود دارد، صحبت کنیم.
واریکوسل چگونه بوجود میآید؟
کیسه بیضه وظیفه نگهداری از بیضهها را بر عهده دارد و شبکهای از سیاهرگها به نام شبکه پامپینیفرم خون بدون اکسیژن را از بیضهها خارج کرده و به سمت قلب میبرند. درون این سیاهرگها، دریچههای یک طرفهای وجود دارند که باعث حرکت خون در مسیر رو به بالا میشوند. علت واریکوسل دقیقا همینجا مشخص میشود! زمانی که این دریچهها به درستی عمل نمیکنند، خون نمیتواند به خوبی به سمت بالا حرکت کند و در نتیجه به سمت عقب بر میگردد. تجمع این خون باعث افزایش فشار در سیاهرگها شده و به مرور زمان، باعث متورم و گشاد شدن آنها خواهد شد. در این شرایط روی بیضه رگهای متورم و برجستهای دیده میشوند که در واقع همان نشانه ابتلا به بیماری واریکوسل هستند.
چرا واریکوسل میگیریم؟
اینکه چرا واریکوسل میگیریم، جواب واضح و دقیقی دارد: مشکل در دریچههای سیاهرگ بیضه شماست! اما دلایل زیادی میتوانند باعث بروز این مشکل شوند. از همین جهت علت واریکوسل در همه بیماران یکسان نیست و فاکتورهای متعددی میتوانند روی آن تاثیرگذار باشند. تنها با مراجعه به بهترین دکتر اورولوژی در تهران میتوانید این بیماری را تشخیص داده و برای درمان اقدام کنید. در ادامه دقیقتر در مورد علت بوجود آمدن واریکوسل صحبت میکنیم:
1. اختلال در دریچههای سیاهرگ بیضه
اصلیترین علت بوجود آمدن واریکوسل اختلال در دریچههای سیاهرگی است. در صورت عملکرد نامناسب این دریچهها، خون به جای حرکت کامل به سمت قلب میتواند در عروق بیضه عقب گرد کند و باعث افزایش فشار و اتساع رگها شود. در این شرایط رگهای خونی به جای اینکه مسطح باشند، متورم میشوند و علائم واریکوسل را بوجود خواهند آورد.
2. افزایش فشار در سیاهرگ بیضه
هر عاملی که فشار داخل سیستم وریدی بیضه را افزایش دهد، میتواند بازگشت خون را دشوارتر کند. این مسئله به خصوص در بیضه سمت چپ اهمیت بیشتری دارد، زیرا سیاهرگ بیضه چپ طولانی تر است و به شیوه متفاوتی وارد سیاهرگ کلیوی چپ میشود. به همین خاطر، عواملی مانند ورزش، سرفه کردن و سایر بیماریهایی که باعث افزایش فشار در داخل شکم میشوند، علت واریکوسل هستند.
3. تفاوتهای آناتومیک عروق
ساختار عروقی بدن یکی از مهم ترین دلایل تفاوت احتمال واریکوسل در سمت چپ و راست است. سیاهرگ بیضه چپ حدود 8 تا 10 سانتی متر طولانی تر از سمت راست گزارش شده و با زاویهای نزدیک به 90 درجه وارد سیاهرگ کلیوی چپ میشود. این وضعیت میتواند فشار هیدرواستاتیک بیشتری در این مسیر ایجاد کرده و زمینه برگشت خون را افزایش دهد.
4. پدیده نات کراکر
در برخی افراد، سیاهرگ کلیوی چپ بین آئورت و شریان مزانتریک فوقانی تحت فشار قرار میگیرد. به این وضعیت پدیده نات کراکر گفته میشود. افزایش فشار در سیاهرگ کلیوی میتواند به سیاهرگ بیضه چپ منتقل شود و در ایجاد یا تشدید واریکوسل سمت چپ نقش داشته باشد. پدیده نات ناکر با نام سندرم فندق شکن نیز شناخته میشود و عوارض و مشکلات زیادی را برای آقایان ایجاد میکند.
5. زمینه ژنتیکی
برخی مطالعات نشان دادهاند واریکوسل ممکن است در بستگان درجه اول افراد مبتلا بیشتر مشاهده شود. بنابراین احتمال وجود یک زمینه ارثی یا ژنتیکی به عنوان علت واریکوسل مطرح است. با این حال، ژن مشخص و واحدی که بتوان آن را علت قطعی واریکوسل دانست، شناسایی نشده است. مطالعات درباره برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با استرس اکسیداتیو و عملکرد عروق همچنان ادامه دارد.
6. افزایش فشار داخل شکم
افزایش مکرر فشار داخل شکم میتواند بر بازگشت خون وریدی تاثیر بگذارد. فعالیتهای بدنی بسیار سنگین، زور زدن مکرر هنگام دفع و سرفههای شدید و طولانی از جمله شرایطی هستند که فشار داخل شکم را افزایش میدهند. علت واریکوسل در بعضی از آقایانی که مستعد مشکل در دریچههای وریدی هستند، همین موضوع است. با این حال، بلند کردن اجسام سنگین یا سرفه کردن را نباید به تنهایی علت قطعی واریکوسل معرفی کرد. دلایل دیگری نیز میتوانند باعث بوجود آمدن واریکوسل شوند.
7. تومورها یا ناهنجاریهای شکمی و لگنی
بیشتر موارد واریکوسل به علت تفاوتهای آناتومیک و اختلال در بازگشت خون وریدی ایجاد میشوند و ارتباطی با تومور ندارند. با این حال، در موارد نادر ممکن است یک توده، ناهنجاری عروقی، لخته یا ضایعهای در شکم و فضای خلف صفاق بر مسیر سیاهرگها فشار وارد کند و مانع خروج طبیعی خون از بیضه شود. در چنین شرایطی ممکن است واریکوسل ثانویه ایجاد شود. این احتمال بیشتر زمانی مورد توجه قرار میگیرد که واریکوسل ویژگی غیرمعمول داشته باشد. برای مثال به صورت ناگهانی ایجاد شود یا الگوی آن با واریکوسل معمول متفاوت باشد.
سن و احتمال ابتلا به واریکوسل؛ در چه سنی واریکوسل میگیریم؟
واریکوسل میتواند در سنین مختلف مشاهده شود، اما معمولا در دوران بلوغ شکل میگیرد و به مرور زمان واضحتر میشود. افزایش سریع رشد بیضهها و افزایش جریان خون آنها در دوران بلوغ علت واریکوسل در مردان سنین پایین هستند. از آنجایی که مردان در سنین 15 سالگی و یا بیشتر به بلوغ میرسند، احتمال ابتلا به واریکوسل در سنین کمتر بسیار نادر است. از طرفی رایجترین بازه سنی برای ابتلا به واریکوسل بین 15 تا 25 سالگی است. اگر در سنین بالا به طور ناگهانی واریکوسل و علائم آن مشاهده شوند، حتما باید به پزشک شود تا علت واریکوسل بررسی گردد.
علت واریکوسل سمت چپ
بیش از ۸۰ الی ۹۰ درصد موارد واریکوسل در بیضه سمت چپ رخ میدهد. دلیل این امر کاملا به آناتومی بدن انسان مربوط است. اول اینکه باید بدانید مسیر سیاهرگ سمت بیضه چپ مسیر متفاوتی نسبت به سیاهرگ راست طی میکند. این سیاهرگ به صورت عمودی بالا رفته و با یک زاویه قائمه (۹۰ درجه) به سیاهرگ کلیوی چپ متصل میشود. این زاویه تند، پمپاژ خون را سختتر کرده و فشار بیشتری به رگ وارد میکند.
از طرف دیگر سیاهرگ بیضه چپ طول بیشتری نسبت به سیاهرگ راست دارد که این موضوع به نوبه خود خون سنگینتری ایجاد کرده و فشار هیدرواستاتیک را روی دریچهها افزایش میدهد. به همین دلیل، بیشتر آقایانی که با واریکوسل مواجه میشوند، علائم آن را در بیضه چپ خودشان مشاهده میکنند. تنها در موارد نادری، احتمال به وجود آوردن واریکوسل در سمت راست وجود دارد.
به نقل از مقاله منتشر شده در ژورنال PubMed:
“Anatomically, varicocele is primarily attributed to venous valve incompetence. The left spermatic vein is 8–10 cm longer than the right one and inserts into the left renal vein at a 90° angle, leading to increased hydrostatic pressure and a tendency for reflux. Furthermore, compression of the left renal vein between the abdominal aorta and the superior mesenteric artery can increase pressure in the left spermatic vein, a condition known as the nutcracker phenomenon.”
ترجمه فارسی:
از نظر آناتومیک، واریکوسل عمدتا به نارسایی دریچههای وریدی مربوط است. ورید اسپرماتیک چپ طولانیتر بوده و با زاویه ۹۰ درجه به ورید کلیوی چپ متصل میشود؛ این وضعیت میتواند فشار هیدروستاتیک و احتمال برگشت خون را افزایش دهد. همچنین فشرده شدن ورید کلیوی چپ بین آئورت شکمی و شریان مزانتریک فوقانی نیز با افزایش فشار ورید اسپرماتیک چپ همراه است که به آن پدیده فندقشکن (نات کراکر) گفته میشود.
علت واریکوسل سمت راست
واریکوسل در سمت راست بسیار نادرتر است، زیرا سیاهرگ بیضه راست با زاویهای ملایمتر مستقیما به بزرگ سیاهرگ زیرین (Vena Cava) متصل میشود و تخلیه خون در آن بسیار راحتتر است. اگر فردی به طور ناگهانی به خصوص در سنین بالا دچار واریکوسل سمت راست شود، لازم است که با دقت بیشتری وضعیت بررسی شود؛ چرا که در برخی از مواقع علت آن میتواند خطرناک باشد. علت واریکوسل سمت راست در موارد نادر میتواند ناشی از یک توده در شکم یا لگن مانند تومور کلیه باشد که مسیر جریان خون سیاهرگی را مسدود کرده است.
چه کسانی واریکوسل میگیرند؟
واریکوسل میتواند در مردان با سنین مختلف دیده شود، اما در برخی گروهها احتمال بروز یا تشخیص آن بیشتر است. به طور کلی، رایجترین سن برای ابتلا به واریکوسل بین 15 تا 25 سال است. زمانی که جریان خون در بیضهها افزایش پیدا میکند و احتمال بروز واریکوسل نیز بیشتر میشود. البته علت بوجود آمدن واریکوسل بسیار متنوع بوده و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- نوجوانان در سن بلوغ: واریکوسل اغلب در دوران بلوغ شروع میشود. زمانی که رشد بیضهها و افزایش جریان خون در دستگاه تناسلی اتفاق میافتد. تا قبل از بلوغ احتمال ابتلا به این بیماری بسیار کم است.
- مردان جوان: بسیاری از موارد واریکوسل در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی تشخیص داده میشوند. علائم واریکوسل در این افراد بیشتر در سمت چپ دیده میشود.
- افراد قد بلند: برخی مطالعات ارتباطی میان قد بلندتر و افزایش احتمال واریکوسل گزارش کردهاند که ممکن است با طول بیشتر مسیر وریدی و افزایش فشار هیدرواستاتیک مرتبط باشد. بنابراین، آقایانی که قد بلندی دارند احتمالا بیشتر در معرض واریکوسل هستند.
- افرادی با سابقه خانوادگی واریکوسل: وجود واریکوسل در بستگان درجه اول میتواند احتمال وجود زمینه ژنتیکی یا ساختاری مشترک را مطرح کند.
- مردان دارای مشکلات باروری: واریکوسل در مردانی که به دلیل ناباروری مورد بررسی قرار میگیرند، بیشتر مشاهده میشود. با این حال، هر فرد مبتلا به واریکوسل دچار ناباروری نمیشود و باید رابطه واریکوسل و ناباروری دقیقتر بررسی شوند.
- ورزشکاران و بدنسازان: فعالیتهای شدید ممکن است در برخی افراد با افزایش فشار داخل شکم و تشدید علائم واریکوسل همراه باشند، هرچند ورزش به تنهایی علت قطعی بیماری محسوب نمیشود.
- افراد مبتلا به برخی مشکلات عروقی یا افزایش فشار داخل شکم: بعضی شرایط زمینهای میتوانند بازگشت خون وریدی را مختل کرده و احتمال بروز یا تشدید واریکوسل را افزایش دهند.
سابقه ژنتیکی واریکوسل دارید؟ اگر پدر یا خانواده درجه 2 شما سابقه ابتلا به واریکوسل دارند، حتما برای معاینه و بررسی بیضهها به دکتر محمد رنجبری مراجعه کنید تا وضعیت شما بررسی و در صورت نیاز درمان سریعتر آغاز شود.
آیا ایستادن طولانی باعث واریکوسل میشود؟
بسیاری از افراد علت واریکوسل چپ و راست را در ایستادنهای طولانی مدت میدانند؛ اما واقعیت این است که ایستادن طولانی مدت به عنوان علت اصلی واریکوسل شناخته نمیشود؛ اما میتواند علائم بیماری را واضحتر کند. بنابراین، شاید مدتها واریکوسل درجه 1 داشتهاید، ولی متوجه آن نشدهاید؛ اما به محض مشغول شدن به یک فعالیت ایستاده، متوجه علائم آن میشوید.
هنگام ایستادن، نیروی جاذبه باعث تجمع بیشتر خون در قسمتهای پایین بدن میشود. به همین دلیل ممکن است رگهای واریکوسل برجسته تر شده و درد یا احساس سنگینی افزایش پیدا کند. به همین خاطر در این شرایط هنگام ایستادن متوجه متورم شدن رگهای خونی روی بیضههای خودتان میشوید؛ اما هنگام دراز کشیدن، این رگها کوچکتر میشوند.
ریسک فاکتورهای ابتلا به واریکوسل در مردان
علت واریکوسل در مردان با یکدیگر متفاوت است. برخی از آقایان بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این مشکل هستند و برخی دیگر به علت داشتن سبک زندگی مناسب، کمتر در معرض ابتلا به واریکوسل قرار میگیرند. با این حال، بعضی شرایط و ویژگیها میتوانند احتمال ابتلا به واریکوسل را بیشتر کنند یا زمینه بروز آن را فراهم سازند. این عوامل بیشتر به ساختار رگها، ویژگیهای بدنی، سابقه خانوادگی و شرایطی مربوط میشوند که فشار بیشتری به سیستم وریدی وارد میکنند. از جمله مهمترین ریسک فاکتورهای ابتلا به واریکوسل در مردان عبارتند از:
- دوران بلوغ و رشد سریع بدن: واریکوسل بیشتر از دوران نوجوانی و همزمان با رشد سریع بیضهها دیده میشود. افزایش جریان خون در این دوره میتواند زمینه بروز مشکل در تخلیه وریدی را آشکار کند.
- قد بلند: جالب است بدانید که برخی تحقیقات نشان دادهاند واریکوسل در مردان قدبلند بیشتر دیده میشود. یکی از دلایل احتمالی ابتلای افراد قد بلند به واریکوسل طول بیشتر مسیر سیاهرگها و افزایش فشار خون در آنهاست.
- وزن و BMI پایینتر: بعضی مطالعات نشان دادهاند واریکوسل در مردان لاغر یا افرادی با BMI پایینتر بیشتر دیده میشود، اما هنوز درباره این ارتباط اتفاق نظر کاملی وجود ندارد.
- سابقه خانوادگی: اگر پدر یا برادر فرد به واریکوسل مبتلا باشد، ممکن است احتمال بروز این مشکل بیشتر شود. این موضوع میتواند نشاندهنده نقش ویژگیهای ارثی در ساختار یا عملکرد رگها باشد.
- فعالیت بدنی بسیار سنگین و طولانی: ورزش معمولی باعث واریکوسل نمیشود، اما تمرینات بسیار سنگین، بهویژه فعالیتهایی که فشار داخل شکم را افزایش میدهند، ممکن است در افراد مستعد باعث تشدید واریکوسل یا بیشتر شدن درد و احساس سنگینی شوند.
- افزایش مکرر فشار داخل شکم: هر شرایطی که به طور مداوم فشار داخل شکم را بالا ببرد، میتواند بازگشت خون از رگهای بیضه را دشوارتر کند و احتمال ابتلا به واریکوسل را افزایش دهد.
- یبوست مزمن: زور زدن مکرر هنگام دفع باعث افزایش فشار داخل شکم میشود و ممکن است در افراد مستعد بر جریان خون وریدی اطراف بیضه تاثیر بگذارد. اگرچه یبوست تنها علت واریکوسل نیست، اما احتمال آن را افزایش میدهد.
- بیماریهای مزمن تنفسی: سرفههای مکرر یا مشکلات تنفسی مزمن میتوانند باعث افزایش مداوم فشار داخل شکم شوند. به همین دلیل یکی از ریسک فاکتورهای ابتلا به واریکوسل، این بیماریها هستند.
تفاوت واریکوسل «اولیه» و «ثانویه»؛ کدام خطرناکتر است؟
علت واریکوسل را میتوان به دو گروه اولیه و ثانویه تقسیم بندی کرد. واریکوسل اولیه، بسیار شایعتر است و معمولا در دوران بلوغ و جوانی ایجاد میشود. واریکوسل ثانویه نادرتر است و در موارد بسیار محدودی دیده میشود. در این موارد باید عامل زمینهای ایجاد کننده اختلال جریان خون شناخته شود که معمولا خطرناکتر است واریکوسل اولیه است.
| نوع واریکوسل | علت احتمالی |
| واریکوسل اولیه | اختلال دریچههای وریدی، تفاوتهای آناتومیک و افزایش فشار در سیاهرگ بیضه |
| واریکوسل ثانویه | انسداد یا فشار خارجی بر مسیر وریدی در اثر بعضی بیماریها یا ضایعات شکمی و لگنی |
عوامل تغذیهای و واریکوسل؛ آیا رژیم غذایی باعث ابتلا به واریکوسل میشود؟
سبک زندگی ناسالم میتواند روی ابتلا به بسیاری از بیماریها تاثیر بگذارد؛ اما مستقیما به عنوان علت واریکوسل شناخته نمیشود. اینکه چرا واریکوسل میگیریم، ارتباط زیادی به تغذیه ما ندارد؛ اما کمبود ویتامینهای مشخص و آنتی اکسیدانها میتوانند باعث گشاد شدن یک سیاهرگهای اطراف بیضه و ایجاد واریکوسل شوند.
غذاهایی که کم فیبر هستند نیز احتمال ابتلا به یبوست را افزایش میدهند که در این حالت، با ایجاد فشار بیشتر در شکم میتوانند در علت بوجود آمدن واریکوسل در مردان نقش داشته باشند. در مجموع، کیفیت رژیم غذایی میتواند بر سلامت عمومی عروق، التهاب و میزان استرس اکسیداتیو بدن اثر بگذارد. از سوی دیگر، استرس اکسیداتیو یکی از مکانیسمهایی است که در آسیب بیضه و کاهش کیفیت اسپرم در مردان مبتلا به واریکوسل مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین تغذیه سالم میتواند برای سلامت عمومی و باروری مردان مفید باشد.
سوالات متداول
- علت واریکوسل در سنین پایین چیست؟
به طور کلی، احتمال ابتلا به واریکوسل در هر سنی وجود دارد. علت واریکوسل در سنین پایین باید بررسی شود؛ اما در اکثر مواقع این مشکل میتواند در سن بالای 15 سال و بلوغ رخ دهد، اما باید به موقع درمان شود.
- آیا خودارضایی یا رابطه جنسی علت واریکوسل است؟
خیر. هیچ ارتباط علمی بین فعالیتهای جنسی از جمله خودارضایی یا تعداد دفعات رابطه جنسی و ایجاد واریکوسل وجود ندارد. این یک بیماری کاملا فیزیکی و آناتومیک است و این عوامل روی آن تاثیری نمیگذارند.
- آیا ورزش سنگین یا بدنسازی میتواند باعث ایجاد واریکوسل شود؟
ورزشهای سنگین و فشار آوردن بیش از حد به شکم (مانند بلند کردن وزنههای بسیار سنگین)، علت واریکوسل به صورت اولیه نیستند؛ اما اگر فردی به دلیل ضعف دریچههای سیاهرگی مستعد این بیماری باشد، این فشارها میتواند باعث بروز سریعتر یا تشدید علائم واریکوسل شود.
بدون نظر